Już od początku XVI wieku do Europy docierały wieści o wielkiej rzece, która toczy swe wody wzdłuż równika przez cały kontynent południowoamerykański. Nazywano ją najpierw Mar Dulce, Słodkim Morzem, a później Marañon, lecz jej dzisiejszą nazwę — Rio Amazonas, Rzeka Amazonek albo Amazonka — nadał jej dopiero Francisco de Orellana, człowiek, który jako pierwszy pokonał jej bieg. Ten hiszpański konkwistador w 1541 roku wraz z Gonzalem Pizarrem, bratem zdobywcy Peru, wyruszył na poszukiwanie Krainy Cynamonu i Eldorado w ekwadorskiej dżungli, jednak odłączył się od ekspedycji i wraz z grupą towarzyszy popłynął w dół Amazonki. W czasie tej niezwykłej, trwającej cztery miesiące podróży Hiszpanie pokonali ponad dwa tysiące kilometrów i jako jedyni Europejczycy mieli okazję oglądać rozwiniętą cywilizację Amazonii, która niedługo potem upadła i przeszła do legendy. Czasem napotykali przyjaznych Indian, którzy udzielali im pomocy, czasem, aby zdobyć pożywienie, musieli walczyć z setkami wrogich wojowników, z trudem umykając przed zatrutymi strzałami. Przyszło im też zmierzyć się z oddziałem walecznych kobiet o jasnej karnacji, których państwo leżało w głębi lądu, a dyskusje o tym, kim były te tajemnicze wojowniczki, trwają do dziś.
Historię tej epickiej wyprawy znamy dzięki zapiskom dominikanina Gaspara de Carvajala, który towarzyszył Orellanie. Rękopis relacji leżał w archiwach ponad trzysta lat i został w całości opublikowany dopiero pod koniec XIX wieku. Po kolejnych stu latach przekazujemy czytelnikom jego pierwszy polski przekład, uzupełniony dokumentami z fascynującej wyprawy Franscica de Orellany i wstępem Damian Leszczyńskiego.
